Biuletyn Informacji Publicznej
Zapraszamy do zapoznania się z treścią Wspólnego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, Dyrektora Instytutu Medycyny Pracy oraz Dyrektora Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego dotyczącego ochrony pracowników narażonych na czynniki biologiczne w oczyszczalniach ścieków.
Od 2002 r. Europa jest wolna od zakażeń wywołanych dzikim wirusem
poliomyelitis (choroba Heinego-Medina), ostatnie dwa zachorowania w
Polsce odnotowano w 1982 r. i 1984 r. Jednak ze względu na występowanie
przypadków tej choroby w Azji i Afryce, prowadzony jest ciągły nadzór
nad przypadkami porażeń wiotkich oraz badania ścieków komunalnych pod
kątem występowania wirusów poliomyelitis. W Polsce od 2021 r. system
badania ścieków realizowany jest w kilku miastach. Sporadycznie w toku
tych badań wykrywane są zmutowane formy wirusa, które nie stanowią
zagrożenia dla osób zaszczepionych, ale mogą być niebezpieczne dla osób
nieposiadających odporności poszczepiennej.
W roku 2024 r. w próbkach ścieków komunalnych pobranych w dwóch miastach w Polsce, a także w innych krajach (Hiszpania, Niemcy, Findlandia, Anglia) ujawniono obecność zmutowanego wirusa polio, co nie świadczy o zachorowaniach wśród ludzi, ale zgodnie z wytycznymi WHO wskazuje na konieczność podjęcia działań zapobiegawczych.
W związku tym zdarzeniem Państwowa Inspekcja Sanitarna podjęła działania zapobiegawcze zgodnie z wytycznymi WHO. Są one głównie związane z aspektem szczepień ochronnych ponieważ nie istnieją skuteczne leki przeciw wirusowi poliomyelitis. Leczenie jest wyłącznie objawowe, dlatego tak ważną rolę w zapobieganiu zakażeniu odgrywają szczepienia ochronne, również osób dorosłych szczególnie tych, które mogą być narażone na kontakt z czynnikiem zakaźnym.
Dodatkowym elementem systemu zapobiegania transmisji wirusa polio w populacji jest właściwe postępowanie w zakładach pracy, których pracownicy są narażeni na kontakt ze ściekami.
Szczegółowe wymagania w zakresie ochrony pracowników eksponowanych na czynniki biologiczne zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki [1].
Zgodnie z ww. rozporządzeniem pracodawca ma m.in. obowiązek:
- stosowania wszelkich dostępnych środków zapobiegawczych eliminujących lub ograniczających stopień zagrożenia ze strony szkodliwych czynników biologicznych (do tej grupy obowiązków można zaliczyć profilaktykę w postaci szczepień ochronnych);
- ograniczania liczby pracowników narażonych lub potencjalnie narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego;
- zapewnienia pracownikom środków ochrony zbiorowej lub w przypadku gdy w inny sposób nie można uniknąć narażenia, środków ochrony indywidualnej, odpowiednich do rodzaju i poziomu narażenia.
Z uwagi na możliwość dojścia do zakażenia czynnikami biologicznymi na
drodze fekalno-oralnej w oczyszczalniach ścieków, w opinii Instytutu
Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi wśród podstawowych środków
profilaktycznych obok szczepień ochronnych należy wymienić przede
wszystkim:
- zmianę ubrań na robocze;
- rozdział odzieży roboczej od prywatnej;
- odpowiednie postępowanie z odzieżą roboczą, w tym pranie z dezynfekcją zapewnione przez pracodawcę w wyspecjalizowanej pralni;
- branie prysznica po zakończeniu zmiany roboczej;
- higieniczne mycie i dezynfekcja rąk po każdej czynności wykonywanej w kontakcie ze ściekami i przed wejściem do pomieszczeń socjalnych, sanitarnych i biurowych;
- mycie i dezynfekcja rąk przed spożywaniem posiłków, piciem napojów i paleniem wyrobów tytoniowych;
- zakaz wchodzenia w zabrudzonej odzieży roboczej do pomieszczeń socjalnych (jadalnia);
- utrzymywanie czystości w pomieszczeniach pracy, ze szczególnym uwzględnieniem pomieszczeń socjalnych i sanitarnych oraz powierzchni często dotykanych przez pracowników (np. klamki, dotykowe pokrętła w bateriach, czy włączniki elektryczne);
- stosowanie środków ochrony indywidualnej i odpowiednie postępowanie z nimi.
Jednym z istotnych działań mających na celu ochronę zdrowia
pracowników jest aktualizacja szkoleń pracowników w zakresie
restrykcyjnego stosowania się do zasad higieny i innych środków
profilaktycznych wdrożonych w oczyszczalniach ścieków komunalnych. Ważne
też jest, aby pracodawcy nadzorowali stosowanie się pracowników do
procedur postępowania i zasad higieny podczas wykonywania czynności na
terenie oczyszczalni.
Istnieje również konieczność zabezpieczenia pracowników podmiotów zewnętrznych wykonujących na terenie oczyszczalni prace usługowe wymagające kontaktu ze ściekami lub urządzeniami zanieczyszczonymi ściekami.
W okolicach oczyszczalni ścieków podjąć działania zmniejszające rozprzestrzenianie się bioareozolu oraz zmniejszenie jego wytwarzania.
Rodzaj środków ochrony indywidualnej, które zgodnie z opinią
Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego,
powinny być stosowane przez pracowników w celu ochrony przed szkodliwymi
czynnikami biologicznymi grupy 3 zagrożenia.
|
Sprzęt ochrony układu oddechowego |
Zaleca się stosowanie jednego z niżej wymienionego rodzaju sprzętu ochrony układu oddechowego:
|
|
Odzież ochronna |
Odzież chroniąca przed czynnikami infekcyjnymi spełniającą wymagania normy PN-EN 14126:2005[7] dla jednego z niżej wymienionych typów:
środowiska zewnętrznego, w którym występują skażone gazy, pary, ciecze i/lub drobne cząstki,
Odzież chroniąca przed czynnikami infekcyjnymi w postaci wirusa polio typu 2 powinna charakteryzować się odpornością na przenikanie skażonych cieczy pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego zgodnie z ISO 16604[8], co najmniej klasy 2. |
|
Rękawice ochronne |
rękawice całogumowe lub całotworzywowe zgodne z normami: PN-EN ISO 374-5:2017-02[9] i PN-EN ISO 3741:2017-01/A1:2018-09[10]
Rękawice chroniące przed wirusami powinny być testowane zgodnie z ISO 16604:2004[11] – moduł B. |
|
Obuwie ochronne |
Szczelne obuwie całotworzywowe, model: C, D lub E, spełniający wymagania normy PN-EN 13832-3:2019-01[12]. |
Należy pamiętać, że stosowane środki ochrony indywidualnej muszą spełniać minimalne wymagania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej oraz uchylenia dyrektywy Rady 89/686/EWG oraz posiadać aktualne certyfikaty badania typu UE.
Pracodawcom zalecamy rozszerzenie profilaktycznej opieki nad pracownikami o szczepienie przeciwko poliomyelitis. Natomiast pracownikom wykonującym czynności zawodowe na terenie instalacji do oczyszczania ścieków komunalnych i/lub wykonujących naprawy/serwis urządzeń zanieczyszczonych ściekami komunalnymi zalecamy dokonanie przeglądu swojego statusu zaszczepienia i w przypadku odnotowania braku szczepienia przeciwko poliomyelitis, niezwłoczne zaszczepienie się.
Szczepienie można uzupełnić, korzystając ze szczepień oferowanych przez zakład pracy albo z konsultacji u lekarza rodzinnego, który zaleci profilaktyczne szczepienie przeciwko poliomyelitis osobom w przeszłości nieszczepionym i inne szczepienia, w ramach kalendarza szczepień dla osób dorosłych. Kalendarz dostępny jest pod adresem: https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-doroslych/
Dr n. med. Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny
Prof. dr hab. n. med. Jolanta Walusiak-Skorupa, Dyrektor Instytutu Medycyny Pracy
Mgr Agnieszka Szczygielska, Dyrektorka Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - PIB
