Centralny Rejestr Chorób Zawodowych | Ośrodek Referencjyny Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanych z Azbestem | Centralny Rejestr dot. czynników rakotwórczych i mutagennych | Centrum Informacji Toksykologicznej | Krajowe Centrum Metod Alternatywnych do Oceny Toksyczności | Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy | Krajowy Punkt Informacyjny ds. Czynników Biologicznych | Krajowy Ośrodek ds. Orzecznictwa i Aktywizacji Zawodowej Osób Niepełnosprawnych


O ośrodku | Ekspertyzy | Sprawozdanie | Skutki zdrowotne działania azbestu | Zawodowe choroby azbestozależne w Polsce | Program "Amiantus" | Szkolenia i seminaria | Przepisy prawne dotyczące ochrony zdrowia | Działalność informacyjna | Publikacje


 


Przepisy prawne dotyczące ochrony zdrowia

Ogólne zasady bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników określa w Polsce Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1666). Obowiązek zapewnienia pracownikowi bezpiecznych, higienicznych i nieszkodliwych dla zdrowia warunków pracy spoczywa na pracodawcach. Ochrona zdrowia zatrudnionych przed wpływem czynników środowiska pracy i sprawowanie opieki profilaktycznej jest zadaniem służby medycyny pracy.

Azbest jest uznanym prawnie kancerogenem zaliczonym do pierwszej kategorii substancji rakotwórczych. Dla pracodawcy zatrudniającego pracowników w warunkach narażenia na azbest konkretne obowiązki wynikają z Kodeksu pracy, który zobowiązuje pracodawcę do rejestrowania wszystkich rodzajów prac w kontakcie z czynnikami i procesami pracy o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz do prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy takich pracach. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy pracodawca jest zobowiązany do przechowywania rejestru pracowników przez okres 40 lat od ustania narażenia a w przypadku likwidacji zakładu do przekazania rejestru właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu.

Bardzo ważnym obowiązkiem wobec pracowników pracujących w kontakcie z azbestem jest zapewnienie im szczególnej opieki zdrowotnej nie tylko w trakcie zatrudnienia w szkodliwych dla zdrowia warunkach pracy, ale również po ustaniu ekspozycji zawodowej na pył azbestu. Poszerzenie tych obowiązków na byłych pracowników uzasadnia ustalenie, że cechą szczególną narażenia zawodowego na pył azbestu jest występowanie patologii po długim okresie ekspozycji zawodowej, a także po zaprzestaniu pracy w narażeniu na azbest.

W przypadku wykonywania pracy w kontakcie z azbestem podstawowe znaczenie dla podejmowania przez pracodawcę działań profilaktycznych ma ocena narażenia zawodowego pracowników, realizowana poprzez wykonywanie badań i pomiarów stężenia włókien w powietrzu na stanowiskach pracy. Pierwsze badanie i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy pracodawca ma obowiązek przeprowadzić nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.
Na pracodawcę nałożono obowiązek przeprowadzania pomiarów stężenia włókien azbestu w środowisku pracy nie rzadziej niż raz na trzy miesiące w przypadku stwierdzenia w ostatnio przeprowadzonym pomiarze stężeń włókien azbestu powyżej 0,5 wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS). Zaś w razie stwierdzenia w ostatnio przeprowadzonym pomiarze stężenia włókien azbestu powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS  pracodawca może ograniczyć częstotliwość  pomiarów do sześciu miesięcy. Rozporządzenie zobowiązuje pracodawcę do prowadzenia rejestru wyników badań i pomiarów włókien azbestu na stanowiskach pracy oraz kart pomiarów, które powinien przechowywać przez 40 lat od daty ostatniego wpisu.

Ważnym obowiązkiem pracodawcy z punktu widzenia ochrony zdrowia pracowników jest informowanie pracowników o wynikach przeprowadzonych pomiarów w środowisku pracy, a także udostępnianie na życzenie rejestru i kart pomiarów. Pracodawca ma obowiązek oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających to ryzyko. Pracodawca zobowiązany jest również do informowania pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami w środowisku pracy.

Obowiązek wykonania badań profilaktycznych oraz innej opieki profilaktycznej niezbędnej ze względu na warunki pracy Kodeks pracy nałożył na pracodawcę i pracownika. Głównym celem przeprowadzania badań profilaktycznych jest dokonanie oceny stanu zdrowia pracujących i potwierdzanie braku przeciwskazań do pracy na określonym stanowisku lub wykrycie i zidentyfikowanie stanów odbiegających od normy oraz ich związku przyczynowego z warunkami pracy. Stąd niezbędnym elementem działalności lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest umiejętność oceny wpływu czynników związanych ze środowiskiem pracy i sposobem jej wykonywania na stan zdrowia pracownika. Oceny zagrożeń lekarz dokonuje na podstawie przekazywanej przez pracodawcę informacji o występowaniu czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy, z podaniem wielkości narażenia oraz aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, wykonanych na tych stanowiskach oraz w oparciu o spostrzeżenia z przeprowadzonych wizytacji stanowisk pracy. Trzeba wyraźnie podkreślić, że ostateczną decyzję jaki ma być zakres przeprowadzonego badania oraz wyznaczenie terminu kolejnego badania okresowego, podejmuje według własnego uznania lekarz kierując się przesłankami wynikającymi z wiedzy, postawionej diagnozy lekarskiej, informacji dotyczącej higienicznych warunków pracy. Ustalając częstotliwość badań okresowych lekarz bierze pod uwagę nie tylko rodzaj narażenia i wielkość ekspozycji, ale także ocenę ogólnego stanu zdrowia oraz wiek, płeć i inne czynniki modyfikujące ryzyko zdrowotne (palenie papierosów).

Szczególne obowiązki spoczywają na lekarzu sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami narażonymi na czynniki rakotwórcze, do których należy azbest. Zgodnie z przepisami regulującymi to zagadnienie, jest on obowiązany zapoznać się z warunkami pracy podopiecznych pracowników i zgromadzić udokumentowane informacje dotyczące rodzaju i wielkości narażenia. Lekarz jest uprawniony do tego, aby na podstawie tych informacji zlecić pracodawcy prowadzenie biologicznego monitorowania narażenia na czynniki rakotwórcze oraz innych metod umożliwiających wykrycie wczesnych skutków zdrowotnych. Ponieważ Kodeks pracy wprowadził prawo pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze do korzystania z profilaktycznej opieki zdrowotnej także po ustaniu pracy w warunkach narażenia na te czynniki, szczególnie ważne jest udzielenie przez lekarza informacji o możliwości skorzystania z tego uprawnienia oraz pożądanym zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej, jakiej pracownik powinien się poddać.

Opieka zdrowotna pracowników narażonych na pył azbestu obejmuje następujące  grupy osób:
– pracowników, którzy aktualnie pracują w warunkach narażenia zawodowego przy usuwaniu i zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest,
– byłych pracowników, których ekspozycja zawodowa występowała w przeszłości, w tym pracowników zakładów wymienionych w Ustawie o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest.

Pracownicy zatrudnieni przy zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest lub usuwaniu azbestu i wyrobów azbestowych, transporcie i składowaniu odpadów azbestowych w związku z zatrudnieniem objęci są profilaktycznymi badaniami lekarskim na zasadach ogólnych, określonych w Kodeksie pracy. Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia określonych badań lekarskich po zaprzestaniu pracy w narażeniu na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających, a także po rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym w takich warunkach. Koszty związane z powyższymi badaniami okresowymi ponosi pracodawca. W przypadku natomiast likwidacji podmiotu zatrudniającego takich pracowników, zadania z zakresu okresowych badań lekarskich przejmuje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy.

Zakres badań wstępnych i okresowych oraz ich częstotliwość określone zostały w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 roku w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikiem oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.
Uregulowania prawne w zakresie opieki medycznej zawiera także Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, która obejmuje szczególną opieką zdrowotną byłych pracowników zatrudnionych w określonych zakładach, które stosowały azbest w produkcji. Ustawa przyznaje uprawnienia do  bezpłatnych okresowych badań lekarskich, bezpłatnego zaopatrzenia w leki związane z chorobami azbestozależnymi oraz bezpłatnego leczenia uzdrowiskowego, ale tylko tym pracownikom, którzy najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy, tj. dnia 28 września 1997 r. uzyskali zatrudnienie w zakładach przetwórstwa azbestowego, których wykaz został zamieszczony w załączniku do ustawy. Wszystkie uprawnienia z zakresu szczególnej opieki zdrowotnej przyznane Ustawą o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest finansowane są ze środków budżetu państwa. Badania profilaktyczne osób zatrudnionych w zakładach objętych Ustawą realizowane są ze środków budżetu państwa przez Ministerstwo Zdrowia w programie "Amiantus”. Programem objęci są pracownicy 28 zakładów przetwórstwa azbestu wymienionych w załączniku do Ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Dla byłych pracowników zatrudnionych przy produkcji wyrobów zawierających azbest przewidziano specjalne książeczki badań profilaktycznych. Obowiązek wydania tych książeczek uprawnionym osobom spoczywa na pracodawcy, a w przypadku likwidacji lub upadłości pracodawcy zadania te przejmuje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy.

Profilaktyczna opieka medyczna nad pracownikami przetwórstwa azbestu została uregulowana w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 4 sierpnia 2004 roku w sprawie okresowych badań lekarskich pracowników zatrudnionych w zakładach, które stosowały azbest w produkcji. Częstotliwość badań profilaktycznych ustala lekarz przeprowadzający badanie okresowe biorąc pod uwagę: stan zdrowia osoby podlegającej badaniu, stanowisko pracy, wielkość narażenia, staż pracy i okres latencji chorób azbestozależnych. Okresowe badanie lekarskie przeprowadza się na podstawie książeczki badań profilaktycznych, nie rzadziej niż co 3 lata.

Wykonywanie pracy w narażeniu na pył azbestu może być przyczyną  powstawania różnych chorób związanych z warunkami pracy, pracodawca oraz lekarz zobowiązany jest do zgłoszenia każdego przypadku podejrzenia lub rozpoznania choroby zawodowej do właściwych organów nadzoru  państwowego nad warunkami pracy. W związku z rozpoznaniem choroby zawodowej pracodawca ma obowiązek ustalić przyczyny jej powstania oraz zastosować niezbędne środki zapobiegawcze. Pracodawca  został również zobowiązany do prowadzenia rejestru podejrzeń oraz zachorowań na choroby zawodowe, a także do systematycznej analizy przyczyn chorób zawodowych i  innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy oraz do podejmowania w związku z tym właściwych środków zapobiegawczych.

Proces stwierdzania choroby zawodowej jest uregulowany Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1367) oraz Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1379).
 


Nasze wydawnictwa

Formularz zwrotny

Masz spostrzeżenia dotyczące strony?

wypełnij formularzStrzałka





Copyright © 2008 IMP