Centralny Rejestr Chorób Zawodowych | Ośrodek Referencjyny Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanych z Azbestem | Centralny Rejestr dot. czynników rakotwórczych i mutagennych | Centrum Informacji Toksykologicznej | Krajowe Centrum Metod Alternatywnych do Oceny Toksyczności | Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy | Krajowy Punkt Informacyjny ds. Czynników Biologicznych | Krajowy Ośrodek ds. Orzecznictwa i Aktywizacji Zawodowej Osób Niepełnosprawnych


O ośrodku | Ekspertyzy | Sprawozdanie | Skutki zdrowotne działania azbestu | Zawodowe choroby azbestozależne w Polsce | Program "Amiantus" | Szkolenia i seminaria | Przepisy prawne dotyczące ochrony zdrowia | Działalność informacyjna | Publikacje


 


Przepisy prawne dotyczące ochrony zdrowia

Ogólne zasady bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników określa w Polsce Kodeks pracy.

Obowiązek zapewnienia pracownikowi bezpiecznych, higienicznych i nieszkodliwych dla zdrowia warunków pracy spoczywa na pracodawcach. Ochrona zdrowia zatrudnionych przed wpływem czynników środowiska pracy i sprawowanie opieki profilaktycznej jest zadaniem służby medycyny pracy.

Azbest jest uznanym prawnie kancerogenem zaliczonym do pierwszej kategorii substancji rakotwórczych na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem oraz Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.

Dla pracodawcy zatrudniającego pracowników w warunkach narażenia na azbest konkretne obowiązki wynikają z Kodeksu Pracy, który zobowiązuje pracodawcę do rejestrowania wszystkich rodzajów prac w kontakcie z czynnikami i procesami pracy o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz do prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy takich pracach. Pracodawca jest zobowiązany do przechowywania rejestru pracowników przez okres 40 lat od ustania narażenia a w przypadku likwidacji zakładu do przekazania rejestru właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu.

Bardzo ważnym obowiązkiem wobec pracowników pracujących w kontakcie z azbestem jest zapewnienie im szczególnej opieki zdrowotnej nie tylko w trakcie zatrudnienia w szkodliwych dla zdrowia warunkach pracy, ale również po ustaniu ekspozycji zawodowej na pył azbestu. Poszerzenie tych obowiązków na byłych pracowników uzasadnia ustalenie, że cechą szczególną narażenia zawodowego na pył azbestu jest występowanie patologii po długim okresie ekspozycji zawodowej, a także po zaprzestaniu pracy w narażeniu na azbest.

W przypadku wykonywania pracy w kontakcie z azbestem podstawowe znaczenie dla podejmowania przez pracodawcę działań profilaktycznych ma ocena narażenia zawodowego pracowników, realizowana poprzez wykonywanie badań i pomiarów stężenia włókien w powietrzu na stanowiskach pracy (Rozporządzenie Min. Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy).

Pierwsze badanie i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy pracodawca ma obowiązek przeprowadzić nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.
Na pracodawcę nałożono obowiązek przeprowadzania pomiarów stężenia włókien azbestu w środowisku pracy nie rzadziej niż raz na trzy miesiące w przypadku stwierdzenia w ostatnio przeprowadzonym pomiarze stężeń włókien azbestu powyżej 0,5 wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS). Zaś w razie stwierdzenia w ostatnio przeprowadzonym pomiarze stężenia włókien azbestu powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS  pracodawca może ograniczyć częstotliwość  pomiarów do sześciu miesięcy.

Rozporządzenie zobowiązuje pracodawcę do prowadzenia rejestru wyników badań i pomiarów włókien azbestu na stanowiskach pracy oraz kart pomiarów, które powinien przechowywać przez 40 lat od daty ostatniego wpisu.
Ważnym obowiązkiem pracodawcy z punktu widzenia ochrony zdrowia pracowników jest informowanie pracowników o wynikach przeprowadzonych pomiarów w środowisku pracy, a także udostępnianie na życzenie rejestru i kart pomiarów.
Pracodawca ma obowiązek oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających to ryzyko. Pracodawca zobowiązany jest również do informowania pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami w środowisku pracy.
Obowiązek wykonania badań profilaktycznych oraz innej opieki profilaktycznej niezbędnej ze względu na warunki pracy Kodeks pracy nałożył na pracodawcę i pracownika.
Badanie profilaktyczne pracownika zakłada:  
dokonanie oceny, czy cechy fizyczne i psychiczne pracownika (kandydata na pracownika) umożliwiają  mu wykonywanie  pracy – w takich warunkach środowiska pracy, jakie zostały na tym stanowisku (stanowiskach) stwierdzone – bez ryzyka wystąpienia niekorzystnych zmian w stanie zdrowia;
wykluczenie istnienia choroby, która mogłaby stanowić zagrożenie dla współpracowników w toku wykonywania pracy bądź takiej, która w wyniku kontynuowania pracy (w określonych warunkach środowiska pracy) mogłaby ulec zaawansowaniu,
w przypadku badań okresowych – dokonanie oceny dynamiki zmian w stanie zdrowia w porównaniu z wynikami stwierdzonymi w poprzednich badaniach.

Ustalając częstotliwość badań okresowych lekarz bierze pod uwagę nie tylko rodzaj narażenia i wielkość ekspozycji, ale także ocenę ogólnego stanu zdrowia oraz wiek, płeć i inne czynniki modyfikujące ryzyko zdrowotne (palenie papierosów).

Pracodawca ma umożliwić swoim pracownikom wykonanie badań profilaktycznych i pokryć koszty badania, pracownik jest zobowiązany poddać się badaniom i zastosować do wskazań lekarskich. Każde badanie profilaktyczne musi zakończyć się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku pracy. Bez orzeczenia o braku przeciwwskazań pracodawcy nie wolno dopuścić pracownika do pracy.
Szczególne obowiązki spoczywają na lekarzu sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami narażonymi na czynniki rakotwórcze, do których należy azbest.
Zgodnie z przepisami regulującymi to zagadnienie, jest on obowiązany zapoznać się z warunkami pracy podopiecznych pracowników i zgromadzić udokumentowane informacje dotyczące rodzaju i wielkości narażenia. Lekarz jest uprawniony do tego, aby na podstawie tych informacji zlecić pracodawcy prowadzenie biologicznego monitorowania narażenia na czynniki rakotwórcze oraz innych metod umożliwiających wykrycie wczesnych skutków zdrowotnych. Ponieważ Kodeks pracy wprowadził prawo pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze do korzystania z profilaktycznej opieki zdrowotnej także po ustaniu pracy w warunkach narażenia na te czynniki, szczególnie ważne jest udzielenie przez lekarza informacji o możliwości skorzystania z tego uprawnienia oraz pożądanym zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej, jakiej pracownik powinien się poddać.

Opieka zdrowotna pracowników narażonych na pył azbestu obejmuje następujące  grupy osób:
– pracowników, którzy aktualnie pracują w warunkach narażenia zawodowego przy usuwaniu i zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest,
– byłych pracowników, których ekspozycja zawodowa występowała w przeszłości, w tym pracowników zakładów wymienionych w Ustawie o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest.

Pracownicy zatrudnieni przy zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest lub usuwaniu azbestu i wyrobów azbestowych, transporcie i składowaniu odpadów azbestowych w związku z zatrudnieniem objęci są profilaktycznymi badaniami lekarskim na zasadach ogólnych, określonych w art. 229 Kodeksu pracy Pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia określonych badań lekarskich po zaprzestaniu pracy w narażeniu na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających, a także po rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym w takich warunkach. Koszty związane z powyższymi badaniami okresowymi ponosi pracodawca. W przypadku natomiast likwidacji podmiotu zatrudniającego takich pracowników, zadania z zakresu okresowych badań lekarskich przejmuje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy.
Zakres badań wstępnych i okresowych oraz ich częstotliwość określone zostały w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 roku w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikiem oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.
Badania wstępne stanowią podstawę prawidłowego doboru zdrowotnego do zatrudnienia, zatem ich celem jest wykrycie odchyleń w układzie oddechowym stanowiących przeciwwskazania do pracy w narażeniu na azbest. Przeciwwskazania lekarskie powinny uwzględniać m.in. zmiany pylicze, przewlekłe choroby układu oddechowego, zgrubienia i zwapnienia opłucnej, choroby nowotworowe układu oddechowego, nałóg palenia tytoniu. Zakres badań wstępnych to: badanie ogólnolekarskie ze zwróceniem uwagi na układ oddechowy, zdjęcie rtg klatki piersiowej, spirometria.
Badania okresowe powinny obejmować: uzupełnienie wywiadu dotyczącego aktualnie wykonywanej pracy i przebytych chorób układu oddechowego, badanie ogólnolekarskie ze szczególnym uwzględnieniem stanu układu oddechowego, zdjęcie rtg klatki piersiowej, spirometrię i w miarę możliwości badanie gazów krwi w spoczynku i po wysiłku. Pierwsze badanie okresowe powinno być przeprowadzone po 4 latach pracy, następne – co 2 lata, a po 10 latach narażenia – co 1 rok.
Działania profilaktyczne ukierunkowane na wykrywanie wczesnych skutków zdrowotnych narażenia na pył azbestu realizowane są poprzez:
– badania wstępne zapewniające właściwy dobór zdrowotny do zatrudnienia,
– czynne poradnictwo,
– promocję zdrowia.
Uregulowania prawne w zakresie opieki medycznej zawiera Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, która obejmuje szczególną opieką zdrowotną byłych pracowników zatrudnionych w określonych zakładach, które stosowały azbest w produkcji. Ustawa przyznaje uprawnienia do  bezpłatnych okresowych badań lekarskich, bezpłatnego zaopatrzenia w leki związane z chorobami azbestozależnymi oraz bezpłatnego leczenia uzdrowiskowego, ale tylko tym pracownikom, którzy najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy, tj. dnia 28 września 1997 r. uzyskali zatrudnienie w zakładach przetwórstwa azbestowego, których wykaz został zamieszczony w załączniku do ustawy. Wszystkie uprawnienia z zakresu szczególnej opieki zdrowotnej przyznane Ustawą o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest finansowane są ze środków budżetu państwa. Badania profilaktyczne osób zatrudnionych w zakładach objętych Ustawą realizowane są ze środków budżetu państwa przez Ministerstwo Zdrowia w programie "Amiantus”. Programem objęci są pracownicy 28 zakładów przetwórstwa azbestu wymienionych w załączniku do Ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Dla byłych pracowników zatrudnionych przy produkcji wyrobów zawierających azbest przewidziano specjalne książeczki badań profilaktycznych. Obowiązek wydania tych książeczek uprawnionym osobom spoczywa na pracodawcy, a w przypadku likwidacji lub upadłości pracodawcy zadania te przejmuje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy.

Wykonywanie pracy w narażeniu na pył azbestu może być przyczyną  powstawania różnych chorób związanych z warunkami pracy, pracodawca oraz lekarz zobowiązany jest do zgłoszenia każdego przypadku podejrzenia lub rozpoznania choroby zawodowej do właściwych organów nadzoru  państwowego nad warunkami pracy. W związku z rozpoznaniem choroby zawodowej pracodawca ma obowiązek ustalić przyczyny jej powstania oraz zastosować niezbędne środki zapobiegawcze. Pracodawca  został również zobowiązany do prowadzenia rejestru podejrzeń oraz zachorowań na choroby zawodowe, a także do systematycznej analizy przyczyn chorób zawodowych i  innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy oraz do podejmowania w związku z tym właściwych środków zapobiegawczych.

Proces stwierdzania choroby zawodowej jest uregulowany Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.URP z 2002 r., nr 132) oraz Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.URP z 2002 r., nr 132).

Z tytułu chorób zawodowych, w tym wywołanych azbestem przysługują świadczenia, których rodzaje, zasady i tryb przyznawania, ustalenie ich wysokości i wypłaty reguluje Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002r. w sprawie zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania.

Zapisz

Nasze wydawnictwa

Formularz zwrotny

Masz spostrzeżenia dotyczące strony?

wypełnij formularzStrzałka


Copyright © 2008 IMP