Stres traumatyczny – jak działa i jak sobie z nim radzić?

Zostałeś zaatakowany w pracy? Miałeś wrażenie, ze Twoje życie wisi na włosku? Przeżyłeś coś naprawdę okropnego? Jeśli doświadczyłaś/doświadczyłeś kiedykolwiek takich sytuacji, lub wiesz, że coś takiego może się wydarzyć, przeczytaj ten tekst . Ludzie w życiu prywatnym i zawodowym doświadczają sytuacji tragicznych, przeżywają kryzysy, z którymi trudno im sobie poradzić. Szczególną grupą sytuacji są tzw. zdarzenia traumatyczne – wszystkie sytuacje, w których istnieje poważne zagrożenie dla naszego życia i zdrowia lub życia/zdrowia innych, bliskich nam osób. To sytuacje, w których konfrontujemy się za śmiercią, fizycznym i psychicznym cierpieniem. Zazwyczaj zdarzenia takie są trudne lub wręcz niemożliwe do przewidzenia, a my sami często jesteśmy przekonani, że „coś takiego nie może nas spotkać”. Zdarza się, że pracujemy w miejscach, w których narażeni jesteśmy na atak czy fizyczną napaść lub musimy stawiać czoła okrucieństwu. Sytuacje, w których zagrożone jest nasze zdrowie i życie lub te, w których konfrontujemy się z okrucieństwem wywołują cały łańcuch reakcji psychologicznych i fizjologicznych, które są normalną reakcją na silnie stresujące bodźce.  Zwykle wydaje się nam, że tragicznych w skutkach zdarzeń można było uniknąć albo też mamy odczucie, że nie powinny nas one spotkać. Nigdy nie jesteśmy na nie przygotowani. Zdarzenia te pozostawiają w nas nieprzyjemne i bolesne wspomnienia, lęk i niepewność. Dla wielu osób uczestniczących w zdarzeniach traumatycznych najgorszym okresem jest moment „wyjścia” z sytuacji zagrażającej, kiedy to co najgorsze już minęło, a wciąż jeszcze odczuwa się silne emocje. Wszyscy spodziewają się, że już z nami wszystko w porządku – przeżyliśmy przecież to, co najgorsze – ale sami czujemy się kiepsko, często staramy się to ukryć przed innymi, nawet najbliższymi osobami w obawie, że to co przeżywamy prowadzi nas do szaleństwa. Czasami po prostu wstydzimy się poprosić innych o pomoc. Jeśli przeżyłeś lub przeżywasz taką sytuację, ten tekst pozwoli ci lepiej zrozumieć swoje reakcje, dowiesz się z niej czego można się spodziewać i co robić.

Typowe reakcje na zdarzenia traumatyczne

Szok
Tuż po zdarzeniu traumatycznym możesz czuć się odrętwiały. Może być Ci trudno uzmysłowić sobie, co tak naprawdę się stało albo też nie pamiętać wszystkiego. Zdarza się, że ludzie czują się tak jakby ktoś obudził ich właśnie ze snu i nie do końca orientują się, czy to, co się stało było jawą czy koszmarem.

Myśli na temat zdarzenia
Bolesne doświadczenia, obrazowe wspomnienia minionych zdarzeń mogą „wciskać się” do twojej głowy. Nie chcesz o nich myśleć. Chcesz o nich zapomnieć, lecz one natrętnie powracają, często w najmniej oczekiwanych momentach. Owe myśli i obrazy mogą pojawiać się na jawie, kiedy próbujesz normalnie żyć lub też w snach. Może się zdarzyć, że staną się one tak wyraziste i dokładne, że zaczynasz przeżywać całe zdarzenie od nowa.

Gniew
Częstą reakcją na zdarzenie traumatyczne jest silny gniew. Często pojawia się dręczące pytanie „Dlaczego właśnie mnie to spotkało?” W poszukiwaniu odpowiedzi możesz poszukiwać „kozła ofiarnego”, osoby która ponosi odpowiedzialność za to, co się stało. Twoje wewnętrzne napięcie, negatywne emocje mogą się kumulować i prowadzić do niekontrolowanych wybuchów złości, nawet wobec osób, które nie mają nic wspólnego z zaistniałą sytuacją.

Lęk
To kolejna reakcja na zdarzenie traumatyczne, które załamuje często nasz system wartości, przekonanie o tym, że światem rządzą jakieś dające się przewidzieć prawidłowości. To, czego doświadczyliśmy, przekonuje, jak łatwo złe i okrutne rzeczy mogą się wydarzyć i jak niebezpiecznie jest wokół nas. Ludzie często obawiają się, że podobne zdarzenie może się powtórzyć, odczuwają obawę o bezpieczeństwo osób, które kochają, mogą stać się nadopiekuńczy wobec dzieci. Lęk towarzyszący zdarzeniu traumatycznemu może być tak paraliżujący, że powstaje obawa przed wyjściem z domu, powrotem do pracy.

Wstyd i poczucie winy
To także typowe, naturalne reakcje. Wydaje się nam, że być może nie wykorzystaliśmy wszystkich możliwości, aby uniknąć niebezpieczeństwa. Obwiniamy się, że zrobiliśmy za mało albo mogliśmy zrobić coś innego, co „na pewno” nie doprowadziłoby do tego, co się stało, albo ograniczyłoby dramatyczne konsekwencje wydarzeń. Czasami ludzie obwiniają się za to, że przeżyli, podczas gdy inni stracili życie, że pozostają w zdrowiu, gdy inni zmagają się z bólem czy niepełnosprawnością.

Bezradność
Możesz czuć się całkowicie bezradny – pozbawiony kontroli nad swoimi uczuciami i reakcjami. Możesz obawiać się, że „wariujesz” i wstydzić się swojego zachowania.

Strata
Czasami zdarza się, że jesteśmy jedyną osobą, która nie odniosła obrażeń albo wyszła cało z sytuacji zagrażającej życiu. Takie zdarzenia powodują głęboki smutek, rozpacz. Trudno jest wtedy odnaleźć się w rzeczywistości, znaleźć sens w życiu, zapanować nad przygnębieniem. Często mówimy do siebie, że lepiej byłoby gdym to ja został ranny lub zginął niż ktoś z moich bliskich.

Reakcje fizyczne
Silny stres, jaki przeżywasz może wyrażać się nie tylko w postaci myśli i emocji, które trudno znieść, ale także odzwierciedlać się w reakcjach Twojego organizmu. Poniżej wymienione zostały typowe objawy fizjologiczne, jakie mogą się pojawiać:

zmęczenie,
szybkie bicie serca, wrażenie, że zaraz wyskoczy z klatki piersiowej,
tuż po zdarzeniu mogą pojawić się drżenia całego ciała, kończyn,
mdłości, biegunki, wymioty,
trudności z oddychaniem (zasychanie w gardle, krótki i płytki oddech),
ucisk w klatce piersiowej,
bóle głowy, karku i kręgosłupa oraz inne bóle mięśniowe.

Typową reakcją pourazową są zaburzenia snu:

trudności z zasypianiem,
częste przebudzenia,
zrywanie się o świcie i kłopot z ponownym zaśnięciem,
koszmary.

Utrata zainteresowania otaczającą rzeczywistością
Po zdarzeniu, które odebraliśmy jako tragiczne, straszne, ludzie często przeżywają trudności związane z powrotem do codziennego życia. Sprawy, które przed zdarzeniem były interesujące, przestają nas zajmować. Typowe odczucia to odrętwienie, automatyczne, bezrefleksyjne wykonywanie codziennych czynności. Ofiary takich zdarzeń często relacjonują, że są „wyprani z uczuć”, nic ich nie cieszy, nie interesuje, na niczym im nie zależy.

Utrata zaufania do siebie, wiary w siebie
Częstym skutkiem zdarzenia traumatycznego jest utrata pewności siebie, zaufania do siebie. Może to objawiać się np. tym, że praca dotychczas wykonywana wydaje się trudniejsza lub wymagająca większego wysiłku. Czasem nawet codzienne czynności wydają się pochłaniać całą energię, jaką w sobie mamy.

Uczucie wyobcowania
Po przeżyciu zdarzenia traumatycznego nic nie jest takie, jak przedtem. Mamy poczucie napiętnowania, trudno jest nam rozmawiać z innymi. Możemy czuć się osamotnieni i wyobcowani z naszego najbliższego otoczenia. Jeśli takiej reakcji towarzyszy utrzymująca się irytacja i gniew, może to powodować poważne problemy rodzinne, a także problemy w kontaktach z innymi ludźmi.

Co możesz zrobić?

Nie oczekuj, że tragiczne wspomnienia i nieprzyjemne odczucia i emocje szybko znikną – zazwyczaj jest tak, że powracają i odchodzą co jakiś czas.
Próby zapomnienia tego, co się stało, unikania ludzi, sytuacji przypominających zdarzenie, pomagają tylko na chwilę.
Bywa, że nie można zapomnieć tego, co się stało – myśli, obrazy mogą powracać niezależnie od tego, jak bardzo się starasz o nich zapomnieć. To, co możesz próbować osiągnąć, to stan, w którym te przypomnienia nie będą już tak dramatycznie bolesne.
Staraj się zająć czymś swoją uwagę, niech to będą drobne i nie wymagające dużego wysiłku czynności, które wcześniej sprawiały Ci przyjemność.
Nie rezygnuj z codziennych nawyków i codziennej rutyny nawet gdy trudno Ci się zmobilizować.
Dbaj o swoją kondycję fizyczną, spróbuj wyjść na spacer, popływać, popracuj w ogrodzie. Nawet jeśli Bardzo Ci się nie chce, rób coś – aktywność fizyczna poprawia samopoczucie.
Funduj sobie drobne przyjemności
Jeśli masz wrażenie, że musisz się wygadać, ale jednocześnie boisz się rozmawiać o tym co się stało, postaraj się znaleźć jedną osobę i podziel się z nią tym co czujesz i przeżywasz.

Wraz z upływem czasu bolesne wspomnienia i niepokojące Cię reakcje powinny stawać się coraz mniej intensywne. Jeśli jednak wciąż utrzymują się na takim samym poziomie jak w kilka dni po zdarzeniu, skonsultuj się z psychologiem lub lekarzem. Specjaliści rozwieją Twoje wątpliwości i pomogą Ci szybciej wrócić do równowagi, której potrzebujesz. Pomocy możesz szukać w Ośrodkach Interwencji Kryzysowej i Poradniach Zdrowia Psychicznego. Nie potrzebujesz skierowania, a pomoc świadczona jest bezpłatnie.

Strona Zakładu Psychologii Pracy

Nasze wydawnictwa

Formularz zwrotny

Masz spostrzeżenia dotyczące strony?

wypełnij formularzStrzałka
Copyright © 2008 IMP